Ik kan ChatGPT vragen om een artikel te schrijven over mijn bezoek aan een champignonkwekerij. Binnen enkele seconden ligt er een aardig verhaal over de fascinerende wereld van de champignonteelt, het vakmanschap van de kweker en de uitdagingen van de sector. Ongetwijfeld krijg ik zelfs een mooie beschrijving van de geur in de kwekerij cadeau.

Alleen weet ChatGPT helemaal niet hoe het daar rook. En ook niet wat de kweker mij vertelde, welke vragen ik stelde of wat mij tijdens dat bezoek opviel. Als ik die informatie niet aanlever, moet de machine zelf iets aannemelijks bedenken. En daar is ie behoorlijk goed in.

Ik schrijf al mijn hele werkzame leven. Voor magazines, kranten, websites en boeken. Ik vind teksten componeren prachtig werk, maar weet ook hoeveel tijd erin kan gaan zitten. Daarom ben ik enthousiast over wat AI tegenwoordig kan. Een eerste opzet maken, een ingewikkelde passage begrijpelijker formuleren of helpen wanneer je al twintig minuten op dezelfde alinea zit te kauwen.

Ik zie steeds vaker teksten waarvan ik vermoed dat de schrijver nauwelijks meer heeft gedaan dan het onderwerp invoeren. Het resultaat ziet er verzorgd uit, maar je komt weinig te weten. De machine heeft een verhaal geproduceerd dat bij duizend verschillende bedrijven, medewerkers of gebeurtenissen zou kunnen passen.

Dat kun je voorkomen door zelf eerst na te denken over wat je wilt vertellen. Wat heb je meegemaakt? Wat viel je op? Welke keuzes heb je gemaakt? En waarom zou iemand anders dat interessant vinden? Met die informatie kun je AI vervolgens prima vragen om een eerste opzet te maken. Zelf schrijf ik liever eerst mijn eigen verhaal. Daarna mag AI er best kritisch naar kijken.

Je hebt een tekst geschreven en vraagt ChatGPT om eens stevig mee te lezen. Niet met de opdracht om er onmiddellijk een mooiere versie van te maken, maar om aan te wijzen wat er beter kan. Probeer bijvoorbeeld eens deze opdracht: ‘Lees mijn tekst als een kritische eindredacteur. Noem vijf concrete verbeterpunten. Let op onduidelijke passages, herhaling, algemeenheden en beweringen die onvoldoende zijn onderbouwd. Leg uit waarom iets beter kan, maar herschrijf nog niets.’ Natuurlijk hoef je niet iedere suggestie over te nemen. Soms heeft de machine gewoon ongelijk. En soms wil hij een formulering verbeteren die je er juist bewust in hebt gezet. Het zou toch zonde zijn als we straks allemaal hetzelfde gaan klinken.

Je houdt zelf de regie, terwijl je gebruikmaakt van een kritische meelezer die nooit moe wordt van jouw zoveelste versie.

En die geur in de champignonkwekerij? Daarvoor moet je toch echt zelf even naar binnen.